Bir önceki yazımda ABD’nin ve Dünya’nın uzay yolunda ilk insan kaybı olan kazasından yani Apollo 1‘den bahsetmiştim. Buraya tıklayarak o yazımı okuyabilirsiniz.

Bu yazımda yine Soğuk Savaş yıllarına bir yolculuk yapacağız. ABD Başkanı Eisenhower’ın ilk kez adını koyduğu Uzay Yarışı‘nda (ing:space race) Apollo 1 görevindeki astronot kayıplarıyla ABD’nin geride kaldığı düşünülse de olaylar tam olarak öyle değildi. Çünkü ABD Gemini görevleriyle birçok insanlı uzay görevi düzenlemiş ve bu konuda bayrak taşıyıcısı olmuştu. SSCB ise bu faciayı fırsat bilerek hamle yapma sırası geldiğini düşünmüştü.

Yeni bir isimle tanışacağız. Tüm hayali aya bir kozmonot gönderebilmek olan bir mühendis. Uzay yarışının kilit rollerinden birisi. Bu kişi Sergey Pavloviç Korolyov. Güvenliği için hayatı boyunca toplumdan ismi saklanmış bir mühendis. Ancak ölünce gazetelerde manşet olan bir isim. Sergey Korolyov iyi bir mühendis olmasıyla birlikte takımını iyi yönetebilen bir organizatördü. Bu özelliğinin ilerleyen safhalarda neden bu kadar önemli olacağını anlayacağız.

Sergey Pavloviç Korolyov

1960’lı yıllarda sağlık sorunları baş göstermişti. Korolyov’un fazla çalışmaması gerekiyordu. Doktorlar tarafından dinlenmesi gerektiği üzerine uyarılsa da, Korolyov Ay’a giden bir kozmonotun roketinin fırladığını ve başarıyla Ay’a ayak bastığını görmeden bu işleri bırakacak gibi görünmüyordu. Korolyov defalarca hastanede yatmış ve her defasında hastaneden çıktıktan sonra işine devam etmişti. 1965 yılının Aralık ayında hastalığına dair bir teşhis konmuştu. 5 Ocak 1966‘da rutin bir ameliyata girmiş fakat 9 gün sonra hayatını kaybetmişti. Hayatını tam olarak neden kaybettiği hala tartışma konusu. Sergey Korolyov’un hayatını kaybetmesi ardından bir fotoğrafıyla birlikte aldığı ödüller ve başarımları bir gazetede duyuruldu. Korolyov’un Sputnik uyduları ve Vostok programlarında elde ettiği başarı, iyi bir mühendis olmasının yanı sıra ekibini yönetebilmekte çok iyi olmasından geçiyordu. Korolyov’un beklenmeyen ölümü Soyuz programına gelen birinci darbe oldu. İkinci darbe ise yerine gelen kişinin Vasily Mishin olmasıydı. Korolyov’un organizasyon yeteneği Mishin’de yoktu. Bu da beraberinde Soyuz programının birçok sorununu getirmişti.

Tekrar Uzay Yarışı’na dönecek olursak; ABD 10 adet insanlı Gemini görevi düzenlemişti ve bu Rusya’ya bir karşı cevap hakkı doğurmuştu. Çünkü Uzay Yarışı boyunca bu böyle yürümüştü. Bunun arkasından Soyuz 1’in kalkış tarihi Lenin’in doğum günü olarak belirlendi. Bu konuda Rus yetkililer asla geri adım atmıyordu. Ve bu da beraberinde sıkı bir çalışma gerektiriyordu. Rus uzay ekibinin başında da Mishin olunca işler sarpa sarmıştı.

Soyuz 1 Ekibi 

Gelelim Soyuz 1 ekibine. Soyuz 1 programı için Vladimir Mihailoviç Komarov ve onun yedeği olarak,uzaya çıkan ilk insan olan, Yuri Gagarin seçilmişti. Vladimir Komarov Vosdok 1 programında görev alan bir kozmonottu, bunun yanı sıra Kızıl Ordu‘da görev almış bir askerdi. Soyuz 1 ekibi bu görev konusunda çok tedirgindi. Defalarca tekrarlanan hatalar bildiriliyor ama çözmek için bir adım atılmıyordu. 200’ün üstünde hatanın olduğu bildirge, yönetime dahi ulaşmadan yok olmuştu. Ardından düzenlenen insansız testlerde Cosmos 133* ve 140** gibi hatalar ortaya çıktı. Bunlar insanlı bir uçuş için Soyuz aracının hazır olmadığının apaçık göstergeleriydi. Bu hataların ardından Soyuz programının ertelendiğini ve hataları düzeltmek üzerine çalışıldığını söylemek istesem de maalesef her şeye rağmen Soyuz programının fırlatılışı onaylandı.

Sovyetler bu fırlatışı gece yaparak bir ilke daha imza atmayı istediler. Ayrıca hedefleri Soyuz 1 ve Soyuz 2 aracını fırlatıp bu iki araç arasında mürettebat geçişini sağlamaktı. Elbette her şey yolunda gitseydi.

Planlanan Soyuz 1 ve 2 aracının birleşmesi ve mürettebat transferi

Kaza Günü

Takvimler 23 Nisan 1967‘yi gösteriyordu. Moskova saatiyle 3.35’te Soyuz 1 Baykonur Uzay Üssü’nden fırlatıldı. Her şey güzel gidiyordu. Saat 10’da görevin başarıyla devam ettiği açıklandı. Bu açıklama bir facianın başlangıcıydı. Bir süre sonra Soyuz 1 aracının sol güneş panelinin açılmadığı anlaşıldı. Komarov içeride çaresizce güneş panelini açılması için tekmeledi. Uzay aracının güneş panelinin açılmaması demek aracın enerji elde edememesi demek ve eğer enerji olmazsa uzay aracındaki hiçbir şey çalışmaması anlamına gelir bu.

Soyuz 1 ve Soyuz 2 ekibi

Güneş panelini açması için yetkililer hemen Soyuz 2 aracını fırlatmayı düşündüler. Soyuz 2’nin ekibi ( Valery Bykovsky, Yevgeny Khrunov, ve Aleksei Yeliseyev) Soyuz 1 aracının güneş panelini açacaktı ama Baykonur Üssü’nde hava Soyuz 2’yi fırlatmak için hiç uygun değildi. Bir süre sonra zaten buna gerek kalmadı çünkü Soyuz 1 aracını yörüngeden çıktı. Komarov bu saatten sonra canlı bir şekilde Dünya’ya inemeyeceğini muhtemelen biliyordu, çünkü aynı zamanda kendisi iyi bir mühendisti. Soyuz aracı kendi etrafında ve yörüngesiz dönerken Komarov aracı tekrardan Dünya atmosferine sokmak için çaba sarfediyordu. Dünya etrafında 13.tura gelindiğinde Soyuz görevi iptal edildi. 18. tura kadar Komarov’un çabaları yanıt vermedi ve telsizden Komarov’un şunu dediği duyuldu:

  ‘Elimi attığım hiçbir şey çalışmıyor.’ 

18 turun ardından Komarov retroroket adı verilen bir hareketle Soyuz 1 aracında az kalan yakıtı Dünya atmosferine girmek için harcadı. Sonunda her şey yoluna girmişti. Geri itiş roketleri de güvenli bir şekilde çalışmıştı.

Bir süre sonra Komarov kontrolü kaybettiğini bildirdi ve artık paraşütleri açmak zorundaydı yoksa Soyuz 1’i ve Komarov’u çok sert bir çarpışma bekliyor olacaktı. Komarov paraşütü açmayı denededi ama ana paraşüt açılmadı. Yedek paraşütü açmaya çalışınca da iki paraşüt birbirine dolandı.

Komarov yeryüzüne doğru 140 kilometre/saniye hızla çakılıyordu. Kurtarma helikopteri Soyuz 1’i görmüştü. Ardından kapsülün yere çakılışını gördüler. Kapsül üzerinden dumanlar çıkıyordu. Geriye kalan yakıt ise yanmaya başlamıştı. Helikopterden, sağlık görevlileri ve itfaiye gelmesi üzerine çağrı yapıldı. Bu kapsül içinden kimsenin sağlam çıkamayacağını hepsi de çok iyi biliyordu. Yangın söndürüldü ve ardından Komarov’u aramaya koyuldular. Ama buldukları şey Komarov’un yanan bedeninden geriye kalanlardı.

Bazı bilim insanları bu düşüş sırasında Komarov karısıyla ve dönemin başbakanıyla konuştuğunu hatta kayıtların İstanbul yakınında bir yerde kaydedildiğini öne sürüyor. Tarihçi Asif Sıddıq ise böyle bir konuşmanın hiç olmadığını öne sürüyor.

Soyuz 1 Enkazı

Komarov’un ölümünün ardından büyük bir cenaze töreni düzenlendi ve külleri Kremlin Duvarı Mezarlığı‘na gömüldü. Askerliği sırasında bir kere kazandığı Sovyetler Birliği Kahramanı Madalyasına ikinci kez layık görüldü.

Komarov’un cenazesinden bir görüntü

Komarov bu görevde öleceğini anlamıştı ve arkadaşı Venyamin Russayev’e bunu söylemişti. Buna rağmen görevden geri adım atmamasının nedeni ise; Komarov görevden çekilirse yerine yakın arkadaşı Yuri Gagarinin geçecek olmasıydı ve Komarov arkadaşı için kendisini feda etti. Hatta fırlatılmadan önce Yuri Gagarin’in problem çıkardığı söyleniyor. O sırada arkadaşları Gagarin’in bunu egosundan dolayı yaptığını düşünse de Gagarin’in çabası görevi son anda erteletmek belki de iptal ettirmek içindi. 

Kendisini yakın arkadaşı Yuri Gagarin için feda etse de, Gagarin bir sene sonra rutin bir uçuş sırasında hayatını kaybetmiştir.

Yuri Gagarin ve Vladimir Komarov

Komarov Anısına

Apollo 11 ile ilk kez Ay’a ayak basan Neil Armstrong bu uğurda ölen Apollo 1 astronotlarına ait eşyaları ay yüzeyine bırakırken Komarov’a ait bir adet madalyayı da bıraktı. Apollo 15 ekibi Ay toprağına üzerinde 14 adet astronot/kozmonot‘un adı bulunan alüminyum bir levha, ve onun önüne “Fallen Astronaut” adını verdikleri bir astronot maketini yerleştirdi.

Fallen Astronaut

Bir uzay aracı içerisinde Dünya’nın yörüngesinde dolaştığımda, ne kadar güzel olduğunu ilk defa gördüm. Ey, insanlık! Lütfen onu koruyalım ve güzelliğini arttıralım. Onu yok etmeyelim!

Yuri gagarin
  • *Cosmos 133: Kontrol sistemi ile ilgili bir sorun.
  • **Cosmos 140: Isı kalkanı ile ilgili bir sorun. (Isı kalkanı araç Dünya atmosferine girerken sürtünmeden doğan ısıyı önlemek amacıyla çalışan yapıdır.)