Bu yazı Yıldızlar yazı dizisinin 4. yazısıdır. Yazı dizisine ulaşmak için buraya tıklayınız.

NOT: Yazı dizisi boyunca görseller üzerine tıklayarak kaynaklarına ulaşabilirsiniz.

Güneş’imiz G tipi bir kırmızı cüce yıldızdır. Birçok kaynakta sarı veya turuncu olarak da geçebilir aslında hepsi de doğrudur çünkü Güneş’in yaydığı ışınlar bu spektrum aralığındadır. Yüzey sıcaklığı ise yaklaşık olarak 6000K‘dir. Güneş’in asıl rengi ise beyazdır. Atmosferin olmadığı bir ortamda Güneş’e baksanız (ki böyle bir şeyi yeryüzündeyken dahi yapmayın çünkü anlık bakmanız bile kalıcı hasarlara yol açabilir) Güneş’i beyaz renkte görürsünüz.

Kırmızı cüceler evrendeki yıldızların %72’sini oluşturur demiştim dolayısıyla Güneş’imiz sıradan bir yıldızdır. Peki gerçekten öyle midir?

İkili bir yıldız sistemi Kaynak:Mark Garlick/University of Warwick

Aslında değildir! Evrendeki yıldızların 3’te 2’si iki veya daha fazla yıldız tarafından oluşturulan bir sistemde bulunurlar. Yalnızca 3’te 1’i ise Güneş gibi tektir.

Çoklu yıldız sistemlerinde yıldızların ortak bir kütle merkezi bulunur ve yıldızlar o nokta etrafında dönerler. Güneş’in kütlesi sistemdeki diğer cisimlere göre çok çok büyük olduğu için Güneş’in kütle merkeziyle, Güneş sistemi’nin ortak kütle merkezi birbirine çok yakındır bu nedenle Güneş hareketsiz gibi gözükür.

Güneş’imiz henüz 5 milyar yaşındadır. Bilim insanları 5 milyar yıllık ömrünün daha olduğunu ön görüyor. 5 milyar yıl sonra her kırmızı cüce gibi Güneş’imiz de şişecek. Merkür, Venüs ve Dünya’yı yutacak kadar büyüyecek sonunda yakıtı bitince çökecek ve beyaz cüce olarak hayatına devam edecek. O zamana kadar kendimizi yok etmemiş olursak Güneş sisteminden başka bir ev bulmak zorunda kalacağız. Mars’a yerleşmemiz bile bizim için geçerli bir çözüm olmayacaktır çünkü Güneş kırmızı dev olduğunda Mars bir lav topuna dönüşecektir.

Güneş’imizin bir diğer özelliği de bizim için bir kıstas noktası olmasıdır. Evrendeki yıldızların parlaklığını veya kütlesini Güneşle kıyaslayarak söyleriz. Örneğin; x yıldızı Güneş’in parlaklığın 3 katı parlaklıktadır veya x yıldızı Güneşten 4 kat fazla kütleye sahiptir gibi.

Değişken Yıldızlar

Bazı yıldızlar da değişken yıldızlardır. Bu yıldızların parlaklığı bazı zamanlarda ciddi oranda değişiklik gösterir.(Ciddi oranda dememin sebebi şu; aslında her yıldızın parlaklığı değişkendir. Örneğin Güneş 11 yıllık döngü içerisinde, parlaklığı %0.1 oranında değişiklik gösterir.)

Bu yıldızlar iki tiptir.

1-) Fiziksel değişim gösteren yıldızlar

a-)Zonklayan yıldızlar

Yıldızın dış katmanlarındaki fazla kütle dolayısıyla içerideki enerjiyi dışarı atamıyor bu sebeple genişliyor. Genişlediğinde enerjisini atıyor ve tekrardan büzülüyor. Gözlemciye göre de zonklayan bir yıldız gibi görünüyor.

b-) Yıldızların madde toplaması veya kaybetmesi sonucunda oluşur.

c-)Ani patlamalardan kaynaklanan değişimlerden dolayı oluşur. Örneğin; nova.

2-) Fiziksel değişim göstermeyen yıldızlar

a-Yıldızın dönmesinden kaynaklanır. Örneğin yıldızın bir yüzünde çok büyük bir leke varsa dönüşü sonucunda parlaklığı değişiyormuş gibi gözükür.

b-Çoklu yıldız sistemlerinde görülür. Örneğin iki yıldızlı bir sistem düşünelim. Bir yıldız diğerinin yanına gelince tek bir yıldız gibi görünürler ve çok parlak olurlar ama birbirlerinin arkasına geçince parlaklıkları azalır.

parlaklığı değişen yıldızlar -güneş
Parlaklığı değişen yıldız örneği Kaynak:Mark A. Garlick / space-art.co.uk
Serinin devamında yıldızlar hakkında iki kavramdan bahsediyorum.