11.000’den fazla üretilen M48 Patton, 1952 yılında M47 Patton’ın halefi olarak ortaya çıktı. M47 Patton ara çözüm olarak üretilmiş bir tanktı ve kökeni II. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru sahaya çıkan M26 Pershing’e kadar dayanıyordu.

M48, radikal, yenilikçi bir tank olmaktansa kendinden önceki tasarımların gözden geçirilip, geniş çapta geliştirilmesine dayanan bir tank oldu. Soğuk Savaş yıllarında savaşsız kalmayan bir tank olarak M48, M47 Patton ’dan daha fazla üretildi. Doğu’da Sovyet tanklarının gelişimi, sahada alınan tecrübeler, geri dönütler ve pazarlanan farklı ülkelerin de ihtiyaçları neticesinde modernize edilerek pek çok varyantı oluşturulan M48 ailesi, günümüzde TSK dahil olmak üzere pek çok ülkenin envanterinde bulunmaktadır.

M48’den Önce

İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna gelindiğinde ABD zırhlı birliklerinin bel kemiğini oluşturan M4 Sherman tankı, Alman -ve rakibi olacak Sovyet- tanklarına kıyasla zırh koruması ve silah bakımından zayıftı. Her ne kadar gelişmelere tabi tutulsa da M4 dizaynı artık limitlerine ulaşmıştı ve yeni arayışlara gidilmesi gerekiyordu. Dönemin ihtiyaçlarını daha detaylı anlamak isteyen okurlarımız “Geçmişten Günümüze Tank Gelişimi” adlı yazımıza buradan ulaşabilirler

M26 Pershing:

II. Dünya Savaşı sırasında birçok tank tasarımı üzerinde çalışıldıysa da bunların hiçbiri yeterli tasarımlar değildi. Avrupa’da Almanya’ya karşı girişilen harekatlarda Sherman tankları karşısında yer alan ağır zırhlı Panther, Tiger tanklarına karşı oldukça yetersiz kaldı. Savaşın sonuna doğru M4 Sherman tanklarına yardımcı olması amacıyla M26 Pershing tankları cepheye sürüldü. 90mm ana silahı ve iyi tasarlanmış balistik korumasıyla savaş bitmeden giriştiği birkaç karşılaşmadan başarılı çıkmıştır.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-1
Amerikan 9. Zırhlı Tümenine bağlı M26 Pershing tankı Vetweiss yakınlarında, Almanya, Mart 1945

Avrupa’da Nazi yenilgisinin ardından ABD’li subayların Alman ve Sovyet zırhlıları üzerinde yaptıkları araştırmalar kendi tanklarının çağın gerisinde kaldığını göstermişti. Bununla beraber savaşın Uzak Doğu’da atom bombaları ile sonuçlanması tankların artık öneminin yitirildiğinin düşünülmesine neden oldu ve tank geliştirilmesi yönündeki çalışmalara önem verilmedi. Bu süreçte Sherman tanklarının önemli bir kısmı kullanılabilme ihtimaline karşı depolara kaldırıldı ve ulusal muhafızlara devredildi. Sherman tanklarının bir kısmı zırhlı buldozer, alev tankı, piyade destek tankı olarak görevine devam etti. Bir taraftan da Pershing tankları Sherman tanklarının yerini almaya devam ediyordu ancak tank alanında daha fazla gelişme yoktu. Soğuk Savaş ve ardından Kore Savaşı’nın patlak vermesiyle konvansiyonel güçlere olan ihtiyaç tekrar gün yüzüne çıkacaktı. Ayrıca Avrupa’da konuşlu zırhlı Amerikan birliklerinin de Sovyet tehdidine karşı koyabilmesi için modernize edilmesi ihtiyacı doğdu.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-2
Amerikan 2. Zırhlı Tümenine mensup M26 Pershing tankları Almanya’nın Magdeburg kentinin sokaklarında, Nisan ortaları, 1945

M46 Patton:

Aslında M46 Patton, M26 Pershing’in geliştirilmesi üzerine yapılan bir çalışmadan ibaretti. M26 Pershing erken 35 ton Sherman modellerinde kullanılan güç aktarım mekanizmalarına sahipti ve bu önemli motor ve transmisyon problemlerine yol açıyordu. Modernize edilen M26E2 yeni General Motors CD-850-1 çapraz hareketli transmisyon ve Continental 740 beygir V-12 AV-1790-1 benzinli motor ile donatıldı. Bu transmisyon ve motor kombinasyonu sonraki 30 yıl boyunca Amerikan tank endüstrisinin çekirdeğini oluşturacaktır. 90mm silaha gaz boşaltma silindiri eklenmiş, çift kademeli namlu freni tek kademeli namlu ucu freniyle değiştirilmiştir.

30 Temmuz 1948’de Pershing’in modernize edilmiş versiyonu M46 olarak yeniden adlandırıldı ve aynı zamanda eski M26 Pershing tankları sınırlı standart olarak sınıflandırıldı (Limited Standard/Sınırlı Standart: ABD Ordu Donatım Dairesi tarafından yeterli bulunup, muharip birliklere ekipmanı sağlayacak daire tarafından yeterli bulunmayan araçlar için kullanılan tabirdir.).

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-3
M46 Patton tankı Kore’de

Ardından 800 M46 tankı için üretim emri verildi ve 1215 M26 tankının M46 seviyesine yükseltilmesine yönelik çalışmalar başlatıldı. M46 tankı “General Patton” takma adı ile anıldı. M46’lar Continental AV-1790-5 motoru kullanıyordu. M46 programı ile ABD zırhlı birlikleri geliştiriliyorken Ordu bunun sadece bir ara çözüm niteliğinde olduğunu fark etti ve 1948’de birbiri ile ilişkili, hafif orta ve ağır (T41, T42, T48) olmak üzere üç adet tank dizaynı yapılmasına dair çalışmalara başladı. Bunlardan T41 ile T42 oldukça benzer bir şasi kullanıyorken T42 daha ağır bir kule ve modern bir 90mm ana silah ile donatılmıştı. Bu üç tasarım da acele edilmeden, yavaş bir şekilde geliştiriliyordu.

Haziran 1950’de Kuzey Kore 150 Rus yapımı T-34/85 tankı ile Güney Kore’ye yarma harekatı düzenlediğinde Güney Korelilerin ellerinde bu tanklara karşı koyabilecek hiçbir şey yoktu. Güney Kore askerlerinin bir çoğunun daha önce tank görmemiş olması da onları daha fazla paniğe sevk etmeye neden oldu. Bunun üzerine Birleşmiş Milletler kontrolündeki Amerikan birlikleri Kore’ye sevk edildi. İlk Amerikan birlikleri, bölgeye parçalar halinde yerleştirilmeleri ve yetersiz anti-tank, tank desteği nedeniyle etkisiz kaldılar. Sonunda Amerikan M4 Sherman ve M26 Pershing tankları cephe hattına yetişti ve Kuzey Kore T-34’lerine karşı kullanıldılar. Bu tankların performansı yeterli görülse de savaşın ilk günlerinde yaşanan olaylar Amerikan tank programlarını büyük bir şoka uğrattı.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-4
Amerikan 1. Zırhlı Müfrezesine mensup M46 Patton orta tankı Kore’de, 1952.

Kore Savaşı patlak verdiğinde M26’ların M46’ya yükseltme çalışmaları bütün hızıyla devam ediyordu ama Kore’ye gönderilen M26 Pershing tanklarından ötürü rezervdeki Pershing sayısında ciddi bir düşüş yaşandı. Ayrıca bu tankların pek çok özelliğinin eskide kaldığının düşünülmesi nedeniyle M46 tankı üretme çalışmaları durduruldu. Ancak hali hazırda M46 seviyesine yükseltilmiş M26 tankları da yok değildi. 8 Ağustos 1950’de 6. Tank Taburu Kore, Pusan’a ilk M46’lar ile birlikte ulaştı.

M47 Patton:

Kore Savaşı başladığında T42 prototipi testler için hala hazır değildi. Tasarım üzerinde çalışmalar hızlandırıldı ancak ortaya çıkan araç yetersiz bulundu. Bununla beraber T42 kulesi geliştirilmiş balistik koruma, daha iyi bir dizayn ve daha sofistike bir menzil ölçer kullanıyordu. Politik baskılar sonucunda herhangi bir acil durum söz konusu olduğunda T42 kulesinin M46 şasisi ile birleştirilmesi sonucu M47 Patton adı altında üretilmesi kararı alındı. Ne yazık ki bu ara çözüm tanktan çok daha fazlası beklenirken üretim sürecinde yaşanan acelecilikler sebebiyle özellikle yeni kulede ciddi problemler ile yüzleşildi. Yeni Stereoskopik menzil ölçer asla beklentileri karşılayamadı ve ileride yeterli menzil ölçer tedariki sağlanamadığı için yeni problemler ortaya çıktı. Sonuçta M47 Patton sınırlı standart olarak sınıflandırıldı ve 1953’te sonuçlanacak olan Kore Savaşı’na bütün yükü yüklenen M4, M26 ve M46 tanklarının aksine katılamadı.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-5
M47 Patton tankı

Başta “General Patton II” olarak adlandırılan tankın adı daha sonra Patton 47 olarak değiştirildi. İlk M47 Patton ’lar Sovyet güdümündeki Doğu Avrupa ile mücadele edebilmek amacıyla 1. Ve 2. Zırhlı tümenlere verildi ancak M47’lerin ABD ordusundaki ömrü kısa sürdü. Yeni M48 Patton tankı üretime giriyordu. 1955 yılında M47 Patton tankları sınırlı standart olarak sınıflandırıldı. M47’nin sınırlı standart olarak sınıflandırılmasından ötürü toplu olarak üretilen 8.000’den fazla M47 Patton tankı Batı Avrupa’daki Amerikan müttefiklerine verildi. Bu tanklar Batı Avrupa’nın yaklaşık 15 yıl boyunca zırhlı birliklerinin belkemiğini oluşturdu.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-6
M47 Patton Tankı Kıbrıs’ta

Belirli NATO ülkeleri M47 Patton tanklarının en büyük alıcıları durumundaydı. Belçika, Almanya, Fransa, Portekiz, İtalya, Yunanistan ve Türkiye 7.000’den fazla M47 Patton tankı edindi. Bunlara ek olarak Avusturya, İspanya ve Yugoslavya NATO üyesi olmamalarına rağmen M47 Patton alıcılarından oldular ve 800’den fazla M47 Patton tankı edindiler. Fransa Tankları Süveyş Kanalı’nın işgalinde 1956 yılında muharebede kullanan ilk ülke oldu. Daha sonra Ağustos 1974’te Türkiye tarafından Kıbrıs’ta kullanılan M47 Patton tankları Rumlar tarafından kullanılan T-34’ler ile yüzleşti. İspanya 1974’te İspanyol sahrasında sorun çıktığı zaman M47’lerden oluşan bir tank taburu istihdam etti.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-7
Kıbrıs Barış Harekatı sırasında Mahmut Şanlıtürk komutasında Beşparmak Dağları’na çıkartılmış Türk M47 tankı.

Avrupa dışında ise Etiyopya, İran, Ürdün, Güney Kore, Pakistan, Suudi Arabistan ve Tayvan tarafından alınan M47 Patton tankları bu ülkelerin kullanımında pek çok bölgesel çatışmada yer almışlardır. İran, Ürdün ve Pakistan ile birlikte tankın motor, transmisyon ve temel düzenini geliştirmek üzere bir tesis kurdu. Ortaya çıkan M47M tankı İran tarafından Irak savaşında kullanıldı. Kral Hüseyin’in Irak’ı desteklemesi nedeniyle Ürdün bu yeni tanklardan nasibini alamadı. Üretim hatları kapatılmadan önce 150 Pakistan Patton tankı modernize edilebildi. 1965’te Hindistan ile çıkan anlaşmazlıkta kullanılan M47M Patton tankları, tankın kendisinde bulunan eksikliklerden ziyade taktiksel yetersizliklerden dolayı başarısız oldu. 1970’lerde bazı geliştirme çalışmalarına rağmen M47 Patton artık ömrünün dolduruyordu. Birçok M47 kullanıcısı ülke tanklarını ya hurdaya çıkardı ya da rezervdeki birliklere nakletti. Avusturya M47 Patton kulelerini sınır hattındaki sabit mevzilerde kullandı. Türkiye’de ise M47 Patton tankları 1980’den itibaren yavaş yavaş hizmetten çekilmiştir.

M48’in Doğuşu: T48 Programı

M47’nin bir ara çözüm olarak değerlendirilmesi nedeniyle proje daha şekil alma aşamasında iken dahi yerine konulacak tank üzerine çalışmalar yürütülüyordu. Ekim 1950’de Detroit Arsenal temel olarak deneysel T43 tankının daha kısa ve hafif bir versiyonu ile sonuçlanacak olan bir projeye başladı. Yeni dizaynın göze çarpan özelliği ise oval görünümde yapısı oldu. Aralıkta ortaya  çıkan sonucun incelenmesiyle Ordu Chrysler şirketine T48 adı altında sekiz adet prototip siparişi verdi. Bunlardan ilki bir yıl içerisinde tamamlandı. Altıncı prototip ise ABD Deniz Kolordusuna teslim edilecekti. Bu programın geliştirme ve test aşamasına bu denli hızlı gelmesinin sebebi olarak Kore Savaşı’nın başında Sovyet T-34/85 tanklarının yaşattığı şokun ve Doğu Avrupa’daki büyüyen Sovyet tehlikesine karşı edinilmek istenen modern tankların etkisi büyüktür.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-9
Üretim hattında motoru yerleştirilen bir T48

Yeni tank M46 ve M47 Patton tankları tarafından kullanılan kendini kanıtlamış motor  ve transmisyon etrafında kurulurken T43 prototipinde kullanılan 85 inçlik (~215cm) kule çemberi de korundu, böylece yuvarlak şekilde aşağı doğru eğimli, balistik koruması yüksek bir kule tasarımı elde ediliyordu, bu özelliği ile Sovyet T-54/55 tankları ile benzerlik göstermektedir. Ana silah olarak 90mm T39 silahı, ikincil silah olarak iki makineli tüfek kullanıyordu. Bunlardan birisi topun solunda yer alan .30 kalibre eş eksenli silah, diğeri ise komutanın kupolasına yerleştirilmiş içeriden kontrol edilebilen .50 kalibre makineli tüfekten oluşmaktadır. Bu makineli tüfeğin yeniden doldurulabilmesi için kupoladan dışarı çıkılması gerekiyordu.

Tankın görüşünü sağlaması dört adet periskop ile sağlanıyordu. Bu dizaynda tankta yardımcı sürücü, radyo operatörü ve tankın gövdesinde bulunan makineli tüfeği kullanmakla görevli gereksiz sayılan beşinci kişi çıkartılarak mürettebat sayısı 4 kişiye indirilmiştir. Bununla beraber gövdede başka bir makineli tüfek de bulunmuyordu. Tank gövdesinin ön kısmında yer alan tek görevli sürücüydü. Gövde önüne yerleştirilen makineli tüfeklerde genellikle nişan alarak ateş edilmez, baskılayıcı bir ateş açmak için kullanılırdı. Makineli tüfek için gövdede böyle bir bölme açılması tankın ön zırhında koruma zafiyetine neden olur. Bu dizaynı İkinci Dünya Savaşı tasarımlarından ayıran en belirleyici özellik belki de buydu.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-10
T48 eğim testlerinde

Yeni yarım küre biçimindeki döküm kule sadece daha iyi koruma sağlamıyor, aynı zamanda M46 ve M47 tanklarına kıyasla daha geniş bir alan sunuyordu, bu da daha sonra daha büyük topların kuleye entegre edilebilmesine olanak sağladı. M47’de kullanılan stereoskopik menzil ölçer mürettebat için kullanması zor kabul edilen bir sistem olsa da muhafaza edildi. T48’in M47’den daha az mühimmat taşımasına rağmen (60/71) mühimmatlar mürettebatın daha hızlı ve kolay bir şekilde seçerek silaha yükleyebileceği bir konuma yerleştirilmişti. Daha geniş bir palet kullanıldı ve M46/M47’de kullanılan palet gerginlik mekanizması M48’de kullanılmadı.

M48’e daha iyi bir sürüş yeteneği ve daha uzun servis ömrü kazandıracak yeni bir sürtünme amortisörü eski hidrolik sistem ile değiştirildi. Sürücü bölmesindeki sürüş kolu direksiyon ile değiştirildi, arazi şanzımanında yüksek veya düşük vitesler seçildiğinde sürücü sağa veya sola direksiyonu çevirerek sağa veya sola dönebiliyordu. Vites boştayken ise sürücü direksiyonu tam olarak çevirerek tankı kendi ekseni etrafında döndürebilme yetisine sahipti.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-11
Geçit töreninde bir T48 tankı

Pilot araçların tamamlanmasından sonra, test programlarından önce ordu yeni T48 için büyük bir sipariş verdi. Chrysler ilk 548 tankın siparişini alırken Ford ve General Motors’a bağlı Fisher Body 400’er adet sipariş aldı. Üretimden çıkan ilk tanklar Chrysler’ın Newark, Delaware’de bulunan tank fabrikasından Nisan 1952’de çıkan tanklar oldu. Tasarımın test aşaması atlanıldığı için yüzleşeceği pek çok problemden ötürü değiştiğini göz ardı edecek olursak bu ilk üretim faslının oldukça hızlı bir şekilde gerçekleştiğini söyleyebiliriz.

Ordunun yeni bir tanka acilen ihtiyaç olduğunu hissetmesi nedeniyle üretimdeki bu aceleciliğe sebep olması T48 için oldukça sıkıntılı bir başlangıca neden oldu. T48 ilk başlarda sayısız mekanik ve sistem arızasıyla yüzleşti. Yeni üretilen tanklarda ilk başlarda problemlerle karşılaşılması, sık rastlanan doğal bir durum olmakla beraber T48 prototipinde bu hatalarla sadece pilot araçların üretiminden sonra karşılaşılmakla sınırlı kalındı. Dolayısıyla test programında öteki hatalar ortaya çıkartılamadı ve tasarımda değişikliklere gidilmeden üretime başlandı. T48’de problem yaşanan ana kısımlar motor, transmisyon, paletler ve süspansiyondan oluşuyordu. Buna ek olarak stereoskopik menzil ölçerin kullanılmasının sanıldığından çok daha zor olduğu ve performansı negatif yönde oldukça fazla etkilediği anlaşıldı.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-12
T48’in üretim sürecinde girişilen acelecilik, daha sonra pahalıya patlayacak bir dizi sorunu da beraberinde getirdi

Böylece T48 serüveninin başı tamamen yeniden düzenlemeler ile geçti. Tasarımda o kadar hata vardı ki program hakkında bir soruşturma başlatıldı ve rapora “Eğitim uygulamalarına dahi kabul edilebilir durumda değiller.” Şeklinde bir cümle düşüldü. İşin sonunda ordu bu tankları erkenden isteyerek bu probleme yol açtığını kabullendi. Bununla beraber durumun bu hale gelmesinde yetersiz bakım ve mürettebat bilgisizliğinin de neden olduğunu iddia etti. Eğer tanklar test aşamalarına sokulmalarının ardından aynı problemler ile yüzleşilseydi Ordu bu iddiasında haklı olabilirdi ancak Ordunun aceleciliği nedeniyle program bu hale geldi. Sonuçta bu problemler her yeni tasarımda karşılaşılıp üstesinden gelinebilecek nitelikteydi. Problemlerin çözülmesinin ardından seri üretim aşamasına geçilirdi.

M48 Patton

İlk üretilen araçlardaki tüm sorunlara rağmen ordu T48’i standartlaştırmaya karar verdi ve Nisan 1953’te 90mm topa sahip tank M48 Patton olarak belirlendi ve Patton 48 olarak adlandırıldı ve 900’den fazla üretildi. Üretim sırasında dış donanımlarda bazı değişikliklere gidildi ancak bunlar doğal karşılanan küçük değişikliklerdi. Motor, şanzıman, süspansiyon ve paletlerle alakalı ilk sorunları çözmek maksadıyla bazı modifikasyon merkezleri açıldı.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-13
M48 tasarımı ile ilgili yaşanan en büyük problemlerden biri aşırı yakıt tüketimiydi. Bunun üstesinden gelmek için tankın arkasına ek yakıt depoları ekleniyordu ancak bu da çatışma esnasında büyük tehlike arz eden bir durum oluşturuyordu.

Ancak M48 Patton ’un sadece 75 mil (~120 kilometre) menzile sahip olmasına neden olacak kadar fazla yakıt tüketimi problemi diğerleri kadar kolay çözülemedi. Sahadaki birlikler tarafından geçici bir çözüm olarak tankın arkasına bir raf eklendi ve buraya dört adet 55 galonluk (~208 litre) varil yerleştirildi. Bu varillerin zırh korumasına sahip olmaması çatışma esnasında çok büyük bir güvenlik zafiyeti oluşturuyordu. Bu nedenle bu eklenti yalnızca tankları muharebe alanına götürecek noktaya kadar kullanılıyordu.

Ordu ana silah ateşlendiğinde ortaya çıkan toz miktarını azaltmaya çalıştığından, erken üretim M48’lerde çeşitli namlu ağzı frenleri takıldı. Pilot araçlar ve erken üretim M48’lerde kullanılana benzer bir tek bölmeli fren denendi ancak tüm 90mm silahlı M48’lerde standart hale gelen namlu freni “T” şekilli olan namlu freni olarak kaldı. Bu namlu ucu frenlerin işlevselliği ise tartışmalıdır.

T48 prototipinde kullanılan silindirik deflektör ve M48’de kullanılan “T” şekilli deflektör

T48 ve ilk üretim M48 Patton ’larde M46 ve M47’lerde kullanılan palet gerginlik mekanizması kullanılmazken tankın dönüş sırasında palet atma eğilimini düşürmek için bu mekanizma tekrar eklenmiştir. Çamurluk uzantısı, sürücü kapağında bazı temel değişiklikler ve Kule üstünde içeriden kontrol edilebilen ve ateşlenebilen .50 kalibre makineli tüfeğin artık içeriden doldurulabilme özelliğine sahip olması ise öteki belirgin değişikliklerdendi.

M48 Patton Özellikleri
Mürettebat: 4
Uzunluk (top öne dönük): ~881cm (346.9 inç)
Genişlik: ~363cm (143 inç)
Yükseklik (kule üstü uçaksavar makineli tüfek ile birlikte): ~324 (127.6 inç)
Yerden Yükseklik: ~41cm (16.5 inç)
Muharebe Ağırlığı: ~45 ton (99.000 LBS)
Ana Silah: 90mm
İkincil Silah: Kule üstünde .50 kalibre uçaksavar, eş eksenli 30 kalibre makineli tüfek.
Motor: AV-1790-5B, 704 beygir
En Yüksek Hız: ~45km/s (28mph)
Maksimum Menzil: ~112km (70 mil)

M48 Patton pek çok farklı varyantı olan bir tank olmakla beraber ihraç edildiği farklı ülkelerde ihtiyaçlar doğrultusunda farklı modernizasyonlar geçirmiştir. Yazımıza bütün varyantları teker teker anmaktansa M48’i şahit olduğu savaş ve muharebeler üzerinden anlatarak devam edeceğiz.

Muharebeye Doğru:

Lübnan’da Darbe Girişimi:

M48 Patton ilk defa 1958 yazında Suriye tarafından desteklenen bir grubun Lübnan yönetimine karşı giriştiği darbeyi önlemek üzere bölgeye konuşlandırılan Amerikan kuvvetleri tarafından kullanıldı. Deniz kuvvetlerine bağlı 3. Tank taburuna ait M48A1 Patton’lar Amerikan Deniz Piyadelerini desteklemek için karaya çıkartılmalarının ardından Lübnan Ordusu tarafından kurulan bir barikatta iki adet M3 Grant tankı ile karşılaştılar. M3 Grant tanklarının komutanının ABD Deniz Kuvvetleri konvoyuna geçiş izni vermek için üst kademeden talimatları beklediği süreç boyunca bir gerilim yaşandıysa da herhangi bir çatışma çıkmadı. M48A1’ler daha  sonra Orduya bağlı bir tank taburuna katıldı ancak çatışmaya dahil olacak bir duruma gelmediler.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-16
M48A1 Özellikleri:
Mürettebat: 4
Uzunluk (top öne dönük): ~881cm (346.9 inç)
Genişlik: ~363cm (143 inç)
Yükseklik (kupola ile birlikte): ~308cm (121.6 inç)
Yerden Yükseklik: ~41cm (16.5 inç)
Muharebe Ağırlığı: ~47 ton (104.000 LBS)
Ana Silah: 90mm
İkincil Silah (kupola içinde): .50 kalibre, eş eksenli .30 kalibre makineli tüfek
Motor: AV-1790-5C, 690 beygir
En Yüksek Hız: ~45km/s (28mph)
Maksimum Menzil: ~112km (70 mil), çıkarılabilir yakıt depoları ile beraber ~217km

M48’ler Vietnam Yolcusu Oluyor:

M48 tanklarının konuşlandığı bir sonraki durak ise Vietnam oldu. Vietnam Savaşı’nın ikonik tanklarından birisi olan M48 Patton ilk olarak 1964 yılının Aralık ayında bir Vietnam liman kenti olan Da Nang’a Viet Cong’un karşı saldırılarına hızlıca tepki verebilmek amacıyla gönderildi. Amerikan Deniz Kuvvetleri burada sadece bir hafta kaldıktan sonra ertesi bahar komünist faaliyetlerin artması ve Güney Vietnam hükümetinin gittikçe zayıflaması sebebiyle ABD hükümeti Vietnam’a önemli derecede birlik yığmaya karar verdi. Mart ve Nisan aylarında Deniz Kuvvetleri 3. Tank Taburuna bağlı M48A3 tankları, Deniz Kuvvetleri görev grubuyla beraber karaya çıkartıldı.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-17
Vietnam’ın doğusunda bulunan Da Nang Liman kentinin harita üzerindeki konumu.

Bu kuvvet hızla Da Nang bölgesi çevresinde Deniz Piyadelerinin devriyelerine destek sağlamak amacıyla iştirak etti. Amerikan kuvvetleri ile Viet Cong arasındaki ilk büyük çatışma Ağustos ortalarında “OPERATION STARLITE” kod adıyla geçen operasyonda yaşandı. Chu-Lai yakınlarında her biri bir tank müfrezesiyle desteklenen üç Amerikan taburu tarafından ablukaya alınan 1. Viet Cong Alayı ile sert çatışmalar yaşandı. Çatışmalar sonucunda Viet Cong  birliklerinin çoğu yok edilirken Amerikan tarafının zayiatları oldukça azdı. Patton tankları piyadelere hatrı sayılır derecede iyi bir destek sağlayarak zayiatların hafif düzeyde kalmasını sağlarken müfrezelerden yedi tank hasar almış ve hiç tank kayıp verilmemiş halde Viet Cong tarafına ağır darbeler indirmeyi başarmıştı.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-18
M48 Patton Vietnam’da

Daha önce gerillalar tarafından sık bir ormanda pusuya düşürülen bir Amerikan zırhlı konvoyu destek gelene kadar hayatta kalmayı başarabilmişti ancak bu olay tankların özellikle görüş kabiliyetinin kısıtlı olduğu ortamlarda ne kadar zayıf kaldığının göstergesi olarak akıllara kazındı. “STARLITE” bu tecrübenin ardından yakın piyade desteğinin tank kuvvetleriyle beraber kullanılarak ne kadar efektif olabileceğinin bir kanıtı oldu ve gerekli tedbirler alındığı takdirde tankların da Vietnam kırsalının sık ormanlarında kullanılabileceği anlaşıldı.

Pakistan Patton’ları Hindistan Centurion’larına Karşı:

M48 Patton Vietnam’da ilk tecrübelerini yaşarken, asıl tasarım amacı olan tank-tank karşılaşmalarını 1965 yazının sonuna doğru ortaya çıkan Hindistan-Pakistan savaşında görecekti. Hindistan, Pakistan’ın Keşmir bölgesindeki gerilla birliklerine vermiş olduğu desteği sebep göstererek Pakistan’a tecrübelerle dolu geçecek bir savaş açtı.

Pakistan’ın Lahor kentine doğru ilerleyen Hindistan birliklerini pusuya düşürmek amacıyla M48 ve M47 Patton tanklarından müteşekkil Pakistan zırhlı tümeni Hint birliklerine güney kanadından bir saldırı başlattı. İlk Pakistan taarruzu Hint birliklerini püskürtmek için yeterli olmadı ve sonraki saldırı için Hint birliklerine hazırlanmak için yeterli zaman tanıdı. 10 Eylül’de Pakistan ordusu Asal Uttar etrafında mevzilenmiş Hindistan ordusuna karşı genel bir hücum başlattı. Uzun boylu kamış tarlalarından oldukça düşük bir görüş açısı ve yetersiz piyade desteği ile ilerleyen Pakistan zırhlıları tank, geri tepmesiz top ve ağır topçu ateşi altında ezildi.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-19
Asal Uttar’da yaşanan çarpışmalarda Pakistan ordusunun ilerleyişi. Asal Uttar Pattonlar için cehennemden farksız bir deneyim oldu.

Uzun boylu kamış tarlalarından ötürü ateşin ne taraftan geldiğini bile tayin edemeyen Pakistan’lı M48 Patton tankları ağır zayiatlar verdi. Bunun da üstüne Hindistan mevzilerini başka bir kanattan çevirmeye çalışan başka bir Pakistan birliği de çamura saplanmalarının sonucunda ağır kayıplar verdi. Gece olduğunda Pakistan birlikleri eriyip gitmişti, gün tekrar doğduğunda ise ortaya çıkan manzara oldukça dramatikti. Aralarında pek çok M48’in de bulunduğu Pakistan 1. Zırhlı Tümeni Asal Uttar’ın etrafında uzanıyordu. Öyle ki bu bölge “Patton Nagar” yani Patton mezarlığı olarak anılmaya başlandı.

Pakistan 1. Zırhlı Tümeni Asal Uttar’dan püskürtülürken Sialkot cephesinde Pakistan birliklerini tehdit eden başka bir Hint ilerleyişi belirdi. Aralarında 1. Zırhlı Tümenin de bulunduğu Hint kuvvetleri bölgede bulunan Pakistan güçlerine bir yarma harekatı düzenlemek istedi. Bunun üzerine Pakistan zırhlı birlikleri direkt temasa girmekten kaçınarak bir oyalama muharebesi taktiği izledi. Bir haftadan uzun süren çatışmalarda her iki taraf da yüksek kayıplar verdi. 17 Eylüle gelindiğinde Hint ilerleyişi artık kontrol altına alınmış oldu. Pakistan kayıpları fazla olsa da Hint kuvvetlerinin üçte biri kadardı.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-20
M48 Patton tankının kullandığı mühimmat çeşitleri

Ne yazık ki bu başarı M48’in Asal Uttar’da yaşamış olduğu fiyaskoyu telafi edebilecek bir düzeye erişemedi ve M48’in adına bir leke sürmüş oldu. Ancak muharebelerde Pakistan ordusunun yüzleştiği yenilginin sebebi M48’in tasarımı değil, aksine üst üste tekrar edilen taktiksel hatalar oldu. M48’in tasarımından kaynaklanan problem olarak bahsedilebilecek şey mevcut menzil ölçer olabilir. Zaten kullanılmasında zorluk yaşanılan bu sistemin çatışma şartları altında kullanılması Pakistan tank mürettebatlarına fazladan bir problem çıkartmış olmalıdır. Bu menzil ölçme sistemi ile yaşanılan sorunları Amerikan tank mürettebatları da tecrübe etmişti. Ancak bu sıkıntının üstünden tasarım üzerinde değişiklik yapılmaktansa daha fazla mürettebat eğitimi uygulanmasıyla gelinmeye çalışıldı.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-21
1971 Hint-Pakistan Savaşı sırasında Hindistan Centurion’ları

M48’in aksine Hindistan’ın İngiliz yapımı Centurion tankları kullanması daha kolay ve daha az eğitim gerektiren bir ateş sistemi kullanıyordu. Centurion’un bu özelliği M48 tanklarına karşı göz ardı edilemez bir avantaj sağlamıştır. Bununla beraber, Asal Uttar’da M48’lerin göstermiş olduğu düşük performans tankın kendi tasarımı üstünde oldukça az bir değişime neden oldu. Bu da yenilginin daha çok taktiksel hatalardan dolayı olduğunun başka bir kanıtı olarak görülebilir. Saikot’ta M48 Patton tankları Hint birliklerine kıyasla sayıca az durumda olmalarına rağmen koordineli olarak pek çok Hint tankına karşı başarılı bir mücadele vermişlerdir. Ancak ne yazık ki M48’lerin bu muharebede göstermiş olduğu performans büyük oranda göz ardı edilmiştir. Çamur at izi kalsın hesabı Asal Uttar M48 için talihsiz bir muharebe olarak tarihe geçmiştir.

İsrail M48’leri Sovyet Tankları ile Yüzleşiyor:

M48’lerin ilk tank-tank mücadelelerinin üzerinden neredeyse 2 yıl sonra, Haziran, 1967’de İsrail silahlı kuvvetleri Mısır, Ürdün ve Suriye’ye karşı açılan üç farklı cephede savaşacaktı. İsrail 1960’ların başında başlarında Batı Almanya’dan tazminat olarak 100’ün üzerinde M48A2C tankı almıştı. Bu yeni tankın beğenilmesine karşın İsrailliler Patton’ın sahip olduğu 90mm’lik topun Sovyet yapımı 100mm’lik toplara sahip Arap tanklarına karşı yeterli olmayacaklarını düşündüler.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-22
Altı Gün Savaşı’nda İsrail M48’i

Patton’ların toplarını 105mm’lik yivli L7 topu ile değiştirmeye başlayan İsrailliler Altı Gün Savaşı başladığında henüz yeterli sayıda tanklarını modernize etmiş değillerdi. Buna rağmen İsrail M48A2C tankları özellikle Sina cephesinde daha ağır zırhlı ve silahlı Sovyet tanklarına başarılar kazanmıştır. Refah kavşağında yaşanılan muharebelerde Patton tankları kendisinden daha üstün, 122mm ana silaha sahip IS-3 tanklarıyla karşılaşmış ve bu mücadeleden de kesin zaferle çıkmıştır. M48’lerin sahip olduğu potansiyelden daha yüksek bir performans göstermesi Sina yarım adasında Mısır kuvvetlerinin savunma pozisyonuna çekilmesinde önemli bir rol oynamıştır.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-23
Refah kentinin harita üzerindeki konumu

Patton tanklarının bu muharebelerde iyi performans göstermesinde İsrail’in hava üstünlüğünü ele geçirmiş olması ve kara birlikleriyle beraber koordineli bir şekilde hareket etmesinin önemi göz ardı edilmemelidir. M48’in mekanik güvenilirliği uzun ve zorlu çöl harekatlarında çok az bir kısmının arızalanmasıyla kendini kanıtlamıştır. Tank birliklerinin çoğunluğunu oluşturan, modernizasyonundan geçmiş M4 Sherman tanklarından sonra gösterdiği performansı beğeni toplayan M48 tankları daha sonra da İsrail’in saflarına katmak isteyeceği bir tank haline gelmiştir.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-24
M48A2C Özellikleri
Mürettebat: 4
Uzunluk (top öne dönük): ~868cm (341.8 inç)
Genişlik: ~363cm (143 inç)
Yükseklik (kupola ile birlikte): ~308cm (121.6 inç)
Yerden Yükseklik: ~41cm (16.5 inç)
Muharebe Ağırlığı: ~47 ton (105.000 LBS)
Ana Silah: 90mm
İkincil Silah: Kupola içinde .50 kalibre, eş eksenli 30 kalibre makineli tüfek.
Motor: AVI-1790-8, 690 beygir
En Yüksek Hız: ~48kmph (30mph)
Maksimum Menzil: ~257km (160 mil), çıkarılabilir yakıt depoları ile beraber 402km

Doğu sınırlarında ise İsrail bir başka M48 kullanıcısı olan Ürdün ile karşı karşıya gelmişti. Ürdün ordusu erken üretim M48 ve M48A1 tanklarından yaklaşık 300 adedine sahipti. Bu tanklar Ürdün Ordusunun 40. ve 60. Zırhlı Tugaylarına dağıtılmış ve Eriha ile Damiya kentleri etrafında konuşlandırılmışlardı. Ürdün ordusunun Kudüs ve etrafına doğru ilerlemesinin ardından Ürdün M48’leri savaşın başından beri hava üstünlüğüne sahip olan İsrail Hava Kuvvetleri’ne karşı kolay birer av oldular. Ardından yaşanılan tank muharebelerinde İsrail, her ne kadar savaşta karşılaştığı görece en zorlu rakibiyle çatışsa da, 40. ve 60. Ürdün Tugayları büyük bir yenilgiye uğratıldı.

Eriha (Jericho) ve Damiya (işaretli bölge) kentlerinin harita üzerindeki konumu

Geri çekilen Ürdün birlikleri yanlarında sadece iki düzineden az M48 tankı ile geri çekilirken geride bıraktıkları bir çok M48 tankı İsrailliler tarafından ele geçirilip, tamir edildikten sonra servise yeniden sokuldu. Bu çatışmalarda Ürdün M48’lerinin bu muharebelerde tek rakibi İsrail M48’leri değildi. İsrail ordusu o sıralar zırhlı birliklerinde Amerikan M4 Sherman’ların farklı varyantlarını -daha çok İsrail modernizasyonlu M50/51 Sherman-, İngiliz Centurion -İsrail versiyonu olan Sho’t- ve Fransız AMX-13 tanklarını kullanıyordu. AMX-13’ler zayıf zırh koruması nedeniyle pek iyi performans sergileyemese de İsrail M48’lerinin yanında Sherman ve Centurion tankları da bu muharebelerde belirleyici rol oynamıştır.

M48’in Vietnam’da artan görev yükü:

Patton tankları Orta-Doğu’da muharebelerde yer alırken Vietnam macerası da devam ediyordu. Başlarda Amerikan Deniz Kuvvetlerinin M48 tankları ile başarılı tecrübelerine rağmen ordu Vietnam’a zırhlı göndermek konusunda isteksiz davranıyordu. Hatta ordu tankların Vietnam’ın sık ormanlarında işlevsiz kalacağını düşündüğü için Güney Vietnam’a gönderilmeden önce bazı piyade kuvvetlerinin zırhlı birliklerini çıkarttı.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-27
M48 Patton üzerinden geliştirilen 90mm ana silahı yerine alev püskürtücü yerleştirilmiş M67 “Zippo”

Daha sonraları M48 tankları ne kadar etkili olabileceklerini test etmek amacıyla geniş kısıtlamalar altında bazı görevlere çıkartıldı. Sonunda 1966 yılının mart ayında 25. Piyade Tümeni’ne komutanlarının ısrarı üzerine M48 ve diğer zırhlı muharebe araçlarının muharebede test edilebilmesi için izin verildi. Kuzey Saigon’da 25. Tümen tarafından icra edilen operasyonlarda M48’in Vietnam ormanlarında efektif bir şekilde kullanılabileceği bir kez daha kanıtlanmış oldu. Operasyonlar neticesinde 25. Piyade Tümeni’ne ek M48 tankları verildi. 1967’nin başlarına gelindiğinde artık Vietnam ormanlarında zırhlı kullanılmamasına dair bir karşıtlık kalmamıştı. “OPERATION CEDAR FALLS” ve “JUNCTION CITY” harekatlarında Patton tanklarının titiz kullanımı Ordu Komutanlığı’nın bu tankların gün geçtikçe genişleyen savaş ortamında hayati önem taşıyabileceğine inandırılmasında yardımcı oldu.

Bu iki büyük harekatın ardından Patton tankları dağlık arazi ve Mekong Deltası dışında icra edilen bütün büyük operasyonlarda yer aldı. Patton’lar düşman karargahlarının temizlenmesi başta olmak üzere, yol temizleme, konvoylara eşlik etme ve karargah savunmalarında etkin rol aldı. Bazı M48’ler mayın temizleme aparatları ile donatılarak Viet Cong tarafından yerleştirilen patlatıcıların temizlenmesinde kullanıldı. Kullanılan bu aparat üzerinden geçirildiğinde mayınları patlatmasından ibaret, hantal bir yapıya sahip olması sebebiyle sadece yollarda kullanılmaya uygundu. Yine de M48’ler bu aparatla beraber doğru şartlarda kullanıldığı takdirde güzel işler çıkartabiliyordu.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-29
Mayın temizlemek için teçhizatlandırılmış bir M48 Patton

Konvoylara pusu kurmak konusunda uzman olan Viet Cong, M48 gibi değerli hedeflere saldırmak konusunda da çekingen davranmıyordu. Bir süre sonra Patton mürettebatları bu pusuların oldukça ölümcül olabileceğini fark etti. Bu saldırıların üstesinden gelmek için Herringbone formasyonu geliştirildi. Herringbone formasyonuna göre bir pusu anında zırhlı araçların her biri sırasıyla sağ ve sol kanatlara doğru açılarken bir ateş perdesi açılarak yolun her iki tarafı da korumaya alınmaya çalışılıyordu. Bu formasyon ile ilk saldırının savuşturulması ve birliğe pozisyon almak için yeterli zaman kazandırılması amaçlanıyordu. Bu görevlendirmelerin dışında M48 tankları cephe hattı karargahlarında sabit mevzi alacak şekilde anti tank roketlerine karşı koruma sağlaması için kum torbaları ve tel örgüler ile güçlendirilerek kullanılıyorlardı.

Mart 1969’da Ben Het Özel Kuvvetler kampında bulunan M60 müfrezeleri gece karanlığında kampa saldıran sekiz PT-76  hafif tankı ve birkaç zırhlı personel taşıyıcı ile çatışmaya girdi. Çatışmalar sonucunda iki PT-76 ve bir zırhlı personel taşıyıcı imha edilirken sadece bir Patton tankı hafif hasar aldı. 1972 baharında ABD kuvvetlerinin geri çekilmesiyle Kuzey Vietnamlılar T-54, T-59 tankları ve PT-76 hafif tankı, Type 63 zırhlı personel taşıyıcılarla desteklenen büyük bir hücum başlattı.

Vietnam’ın silahsızlandırılmış bölgesinden gelen bu büyük saldırıya karşı Güney Vietnam M48 Patton’lardan oluşan bir alay tahsis etti. Muharebeler sonucunda alay geri çekilirken elindeki bütün M48 tanklarını da kaybetti. İlginç olan ise yok edilen M48’lerden hiç biri başka bir düşman zırhlısı tarafından imha edilmemiş olmasıydı. Kaybedilen tankların bir çoğu anti-tank silahları, yedek parça eksikliği, yakıt yetersizliği nedeniyle kaybedilmişti. Bunun karşılığında ise 90’ın üzerinde düşman tankı imha edilebilmişti. 1973’te imzalanan barış antlaşmasının ardından Güney Vietnam’a yok edilen alayını yeniden tahsis etmesi için yeni m48’ler verildiyse de bunlar 1975 yılındaki Kuzey Kore muharebelerinde büyük bir rol üstlenmediler. Güney Vietnam’ın düşüşü sırasında ise M48’ler oldukça az tankla karşılaştı ve M48’lerin Vietnam macerası sonlanmış oldu.

Yine İsrail, Yine M48:

1973 sonbaharının başlarında Ortadoğu’daki gerilim yeniden Yahudi ve Arapları birbirine düşürecek raddeye gelmiş durumdaydı. Altı Gün Savaşı’nda İsrail tarafından ağır bir yenilgiye uğratılan Arap devletlerinden Mısır ve Suriye işgal altında olan toprakları Sina Yarımadası ve Golan Tepelerini geri almak üzere İsrail’e karşı sürpriz bir saldırı yapmaya karar verdiler. Yahudi halkının dini bayramı Yom Kippur sırasında başlatılacak saldırı sırasında Suriye cephesinde bulunan Golan tepelerinde ana tank gücünü İngiliz yapımı Centurion’lar oluşturuyorken Süveyş kanalındaki tank kuvvetlerinin belkemiğini ise Patton tankları oluşturuyordu.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-31
Sina Çölünü geçen İsrail M60A1 Patton tankları

İsrail istihbaratının bir savaş çıkabileceği hakkındaki bütün uyarılarına rağmen Mısır ve Suriye tarafından başlatılan ani saldırı karşısında İsrail hükümeti ve ordusu hazırlıksız yakalandı. İlk olarak Altı Gün Savaşı sonrasında İsrail tarafından Süveyş kanalı boyunca inşa edilmiş, Bar Lev hattı olarak da bilinen tahkimatları Mısır ordusu tarafından ağır bir topçu ateşi altına alındı. Beklenmeyen bu saldırı karşısında İsrailliler Bar Lev hattındaki baskıyı azaltmak amacıyla cephede bulunan sadece birkaç yüz tankla beraber Mısırlıların geçişlerini önleyecek bir saldırı başlatma kararı aldılar. Ne yazık ki M48 mürettebatları karşılarında RPG ve Sagger anti-tank füzeleri ile teçhizatlandırılmış bir ordu buldular. Yeterli Topçu ve piyade desteği olmadan Patton tankları arka arkaya imha edildi ve pek azı kanalı geçebildi. Verilen kayıp karşısında alınan kazanç ise oldukça küçük sayılabilirdi.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-32
Yom Kippur Savaşında M48 tankları

İsrail’in kanalın karşısına gerçekleştirdiği ikinci karşı saldırı da başarılı olmakla birlikte verilen kayıplar yine azımsanamayacak derecede yüksekti. Bu tür saldırılarla ancak Pirus zaferi elde edebileceğini fark eden İsrail bu aşamadan sonra ilerledikleri noktalarda mevzilenerek Mısır Ordusunun saldırıya geçmesini beklediler. 14 Ekim’de toplu şekilde ilerleyen Mısır tanklarına İsrail tankları ve topçuları tarafından amansız bir ateş açıldı. İsrail ordusunun isabetli atışlarının kurbanı olan 600’ün üzerinde Mısır T-55, T-62 tankı ve zırhlı araçları kum tepeleri üzerine serilmiş oldu.

İsrail Altı Gün Savaşı’nın ardından M48A2 AVLB (Zırhlı köprü taşıyıcı) edinse de taşınabilir köprülerin kısalığı nedeniyle pek kullanılmadılar

Mısır saldırısının yok edilmesinin ardından İsrail Üst Komutası karşı saldırıya geçilmesi için emir verdi. General Ariel Sharon’un emri altında İsrailliler Büyük Acıgöl’ün kenarından Süveyş kanalına doğru yarma harekatı düzenlediler. İsrail Ordusu güçlü bir direnişle karşılaşmasına  rağmen Süveyş kanalının öteki tarafına geçerek belli bir kıyı şeridini kontrol altına almayı başarabildi. Kıyı şeridi kontrol altına alındıktan sonra kanaldan karşıya birkaç M48 tankı geçirildi ve bu tanklarla Mısır hava savunma sistemleri, iletişim hatları ve mühimmat depoları taciz edildi. Öteki Patton tankları ise kanaldan karşıya geçiş için köprü kurma ile meşguldü. Bu geçişi engellemek amacıyla köprübaşını savunan İsrail birliklerine Mısır kuvvetlerince sık sık yakın mesafede yaşanacak bir seri saldırı düzenlediler. Başka bir Tümen tarafından desteklenen Sharon’un kuvvetleri mevkilerini korumakla yetinmeyip köprübaşındaki pozisyonlarını da genişletmeyi ve Mısır’ın 3. Ordusunu abluka altına almayı başardılar. İsrail hattını yarmak amacıyla saldırılar düzenleyen Mısır ordusu İsrail tankçılarının geri çekilmesini sağlarken büyük kayıplar verdiler.

Yoğun çatışmaların yaşandığı Mısır Cephesi

Sonunda Birleşmiş Milletler savaşan taraflar arasında bir barış antlaşması tesis etmeyi başardı ve savaş kısa sürede sona erdi. Kısa sürmesine rağmen Araplar 2500’den fazlasını tankların oluşturduğu 6000’in üzerinde araç kaybetti. İsrail de ağır kayıp vermişti. Zırhlı birliklerinin çekirdeğini oluşturan tanklarının 2500’ünü kaybetti. Ancak kaybedilen bu tankların yerine ABD tarafından yenileri eklendi. Savaşın başındaki yüksek kayıplara rağmen Patton tankları modern Rus ekipmanları karşısında bir kez daha kendini kanıtlamış oldu. M48’in savaş boyunca genel performansı incelenirse başlarda taktik hatalardan dolayı zayiat verildiği ancak daha sonra yüksek performans gösterdiği, köprübaşı savunmasında M48’lerin kilit rol oynadığı görülebilir. RPG ve Sagger anti tank füzeleri ile birden fazla vurulan ancak çalışmaya devam edebilen M48’ler de olmuştur. Bütün bunlara rağmen elindeki M48’lerin çoğunluğunu kaybeden İsrail bunları ABD’nin Avrupa’da ve kendi elinde bulunan M48’ler ile telafi edebilmiştir. M48’lerin ardından gelen M60’lar ise yavaş yavaş İsrail ordusundaki M48’lerin yerini almaya başladıysa da M48’tankları uzun bir süre kullanılmaya devam edilmiştir.

Ym48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-35
Yom Kippur Savaşı’nda M48 Patton’lar

Burada şunu da anmak gerekir ki İsrail envanterine aldığı tankları daima kendi ihtiyaçları doğrultusunda modernize etmiştir. Kuruluşundan bu yana sahip olduğu bütün tanklar üzerinde değişikliğe giden İsrail, aynı yolu M48 tankları üzerinde de izlemiştir. M48 Patton tanklarında “Magach” olarak isimlendirilen bir modernizasyonla İsrail bu tanklar üzerinde başlarda motor, bazı yapısal değişiklikler, ana silahta değişikliğe giderken daha sonra artan anti-tank tehlikesiyle de M48 üzerine ek olarak reaktif zırh eklemeleri yapmıştır. İsrail’in eline geçen ilk M48’lerde kupola’nın yüksek bir profile sahip olması bir zafiyet olarak görülmüş daha sonra “Urdan” adı verilen daha düşük silüetli bir kupola geliştirilmiş ve M48’ler üzerinde kullanılmıştır. İsrail’in tankların düşük silüete sahip olması isteğini Merkava serisi tanklarının ilk varyantlarında görebilmemiz de mümkün.

M48’in Sınırlarını Zorlamak:

Amerika’nın 1970’lerde eskiyen Patton tanklarını yeni bir tank ile değiştirme isteği sonrasında ortaya çıkan MBT-70 programı başarılı olamamıştı. Ayrıca geciken M60A2 üretimi ve İsrail’in son savaşta kaybettiği tankların yerine gönderilen M60 tankları Amerikan ordusunun kendi zırhlı birliklerinin tükenmesine yol açmıştı.

Bunun üzerine Ordu bu açığı kapatmak için olabildiğince çabuk ve ucuz bir çözüme başvurdu. Bu ara çözümde aktif olarak kullanılan M48A3 ve depolara kaldırılmış olan M48A1 ile M48A2 tankları, M48 tasarımı altında M60A1 seviyesine yükseltilecekti. M48A3’ün geliştirilmesi için 11 yükseltme kiti gerekliydi, 105mm M68 topu ve kuleyle bağlantılı birkaç parça ile birlikte paletlerde yapılacak bazı küçük iyileştirmelerle işin üstesinden gelinebiliyordu. Buna karşın M48A1 üzerinde yapılacak bir geliştirme için 67 farklı kit gerekiyordu. 105mm ana silahla beraber atış kontrol sistemi üzerinde iyileştirmeler, eski benzinli motor yerine AVDS-1790-2D dizel motoru ve bu motor için tankın arkasında yeni bir bölme yapılması gerekiyordu. Üretim sırasında Ordu İsrail’de kazanılan tecrübelerin de geliştirmeler sırasında göz alınmasını istedi ve buna yönelik bazı yükseltmeler M48A5’lere eklendi.

M48’de kullanılan kupola çeşitleri

İlk M48A5 modellerinde M1 tip kupola korunsa da daha sonra Urdan kupolasına geçildi, böylece tankın siluetinde fark edilir derecede kısaltılmış oluyordu. Urdan tip kupolada komutanın kendini çok az göstererek 360 derece görüşe sahip olmasını sağlayan açılır bir kapak da bulunuyordu. Vietnam ve Ortadoğu’da yaşanan pek çok çatışmada edinilen tecrübeler neticesinde kule üstündeki .50 kalibre ve eş eksenli .30 kalibre makineli tüfeklerin yerine 7.62 M60D makineli tüfekleri yerleştirildi.

M48A5 Özellikleri
Mürettebat: 4
Uzunluk (top öne dönük): ~930cm (366.4 inç)
Genişlik: ~363cm (143 inç)
Yükseklik (kupola ile birlikte): ~306cm (120.5 inç)
Yerden Yükseklik: ~41cm (16.5 inç)
Muharebe Ağırlığı: 49 ton (108.000 LBS)
Ana Silah: 105mm
İkincil Silah: Kule üstünde 7.62mm M60D, eş eksenli 7.62mm M60D makineli tüfek. Motor: AV-1790-2D 643 beygir
En Yüksek Hız: ~48kmph (30mph)
Maksimum Menzil: ~482km (300 mil)

M48A5 geliştirmesinin sonucunda Ordu tank açığını daha ucuz ve nispeten daha bir kısa zaman sürecinde tamamlamış oldu. 1976’da M48A5 Ulusal Muhafızlara ve razervdeki zırhlı birliklere dağıtıldı. M48A5’leri alan tek düzenli ordu tank taburu ise Kore’dekiler oldu. Bu yükseltme kitleri faydalanmak isteyen hali hazırdaki M48 kullanıcı müttefik ülkelerine de dağıtıldı. Sonunda 2000’e yakın M48 tankı Alabama’da bulunan Anniston Ordu Deposu’nda M48A5 versiyonuna yükseltildi.

M48 pek çok farklı modele sahip olmakla birlikte köprü taşıyıcı, zırhlı kurtarma aracı ve alçak irtifa hava savunma sistemlerinde de şasisi kullanılmıştır

M48A5, M60A1 kadar iyi bir balistik korumaya sahip olmamasına rağmen öteki yönleriyle yeni tanka kıyasla olumlu bir gelişme olarak karşılandı. Aynı silah ve benzer güç kaynağı ile M60 tanklarına mükemmel bir destek sağladı. Muharebelerde hiç kullanılmamalarına rağmen M48’ in bu modeli Yom Kippur Savaşı’nda kullanılan İsrail M48A4 konfigürasyonu ile oldukça benzerlik gösteriyordu ve bu tanklar savaşta Rus yapımı T-55 ve T62 tanklarına karşı üstün başarı göstermişlerdir. Bu bilgilere dayanarak M48A5’in de bilinçli eller altında M48A4 ile benzer performansı gösterebileceğini söylememiz mümkündür.

Uzun Soluklu Bir Kullanıcı: TSK Envanterinde “Dedeler”:

M48 Patton’ın tarihçesi mevzubahis iken kendisini Türk Silahlı Kuvvetleri’nde yaptıklarıyla anmazsak olmaz. M48 günümüzde oldukça eski bir tank olmasına rağmen TSK tarafından hala kullanılmaya devam edilmektedir. M48’ler ilk olarak 1960’lı yıllarda ABD’nin müttefik ülkelere yardımı kapsamında Türkiye Cumhuriyetine hibe edilmiş, TSK envanterine girmiştir. TSK envanterine giren M48 tankları M48A2C modeli benzinli motora sahip tanklardı.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-40
M48 Patton Tankları TSK tarafından icra edilen tatbikatlarda

M48 Patton tankları Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından 1974 Kıbrıs Barış Harekatı’nda M47 Patton tankları ile beraber kullanılmıştır. Harekat sırasında Rum kuvvetleri tarafından kullanılan İkinci Dünya Savaşı tankları olan T-34/85’lere karşı doğal olarak üstün başarı sağlamışlardır. Türk birliklerine harekat boyunca büyük destek sağlayan M48 Patton tankları önemli mevkilerin alınmasında kilit roller oynamıştır. Kıbrıs Barış Harekatında Rum kuvvetlerinin tanklarının hem eski olması hem de bakımsız kalması ayrıca Rum kuvvetlerinin yeterli anti-tank teçhizatına sahip olmaması da göz önünde bulundurulmalıdır.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-41
Kıbrıs Barış Harekatında Rumlara ait imha edilmiş bir T-34/85

1970’li yıllarda Kıbrıs Barış Harekatı sonrasında ABD tarafından uygulanan ambargo nedeniyle M48 tankları ancak 1980’lerde modernize edilebilmiştir. İlk olarak Almanya’dan gelen kitlerle M48A2GA2 modernizasyon paketi kullanılmış, yükseltilen tanklara M48T5 adı verilmiştir. Leopard 1 tankında kullanılan L7A3 105mm top ve motor M48’e entegre edilirken bu motor istenilen performansı gösterememiştir. Bu tankların istenen performansı verememesi sebebiyle modernize edilerek TAMAY tank kurtarıcı aracı üretilmiştir. Halen kurtarma görevlerinde kullanılan TAMAY, görevinde oldukça başarılıdır.

m48-patton-m46-patton-m47-patton-m26-pershing-vietnamdan-kibrisa-m48-patton-42
TAMAY zırhlı kurtarma aracı karda mahsur kalmış sivil bir aracı kurtarırken

M48’in bir sonraki modernizasyon aşamasında ABD’den temin edilen yükseltme kitleri ile M48A2C tankları M48A5 modeline yükseltilmiştir. M48A5 modernizasyonu ile M60A1 seviyesine yükseltilen (balistik koruma hariç) Patton tankları M60’larda kullanılan AVDS serisi dizel motor ve 105mm M68 top ile donatılmış oldular. TSK’da M48A5 tanklarının atış kontrol ve gece görüş sistemleri ile ayrılan iki ayrı varyantı da mevcuttur. Bunlardan M48A5T1 pasif gece görüş sistemi ve Stereoskopik menzil ölçer, M48A5T2 ise termal görüş, lazer menzil ölçer ve stabilizasyon ile donatılmışlardır.

Türk M48 tankı kış tatbikatında

Günümüzde TSK tarafından halen kullanılan M48 Patton tankları daha çok sabit karakol mevzilerinde görev almaktadır. Kendisini uzun yıllarda fazlaca yormuş bulunmakla beraber en kısa zamanda emekli edilmesi ve rahata kavuşturulmasını temin ederiz.

Kaynakça:

  • MESKO, Jim, M48 PATTON in ACTION, Sqadron/Signal Publications, Texas, 1984.
  • HIGGINS, David R., M48 vs CENTURION Indo-Pakistani War 1965, Osprey Publishing, Oxford, 2016.
  • ZALAGOZA, Steven J., New Wanguard, “The M47 and M48 Patton Tanks”, Osprey New Vanguard Series, cilt: 31, Osprey Publishing, Oxford, 1999.
  • militaryfactory.com
  • tanks-encyclopedia.com
  • history.net
  • ParsKuru M48 bilgiseli