Uzay Yarışının iki tarafı olan Sovyetler Birliği ve ABD bu yarışı devam ettirmek istemiyordu. Sovyetler Birliği’nde yaşanan ekonomik sorunlar, uzay görevlerinin aşırı maliyetleri gibi nedenlerden dolayı Uzay Yarışı 1970’li yıllarda Soyuz-Apollo Test Projesiyle sonlanmıştı. Ve Soğuk Savaşın tarafları arasındaki buzları eritmek için adımlar atılmıştı. 

NASA bu kararla yönünü Mars’a çevirdi. Mariner görevleriyle yüzeyi hakkında bir çok bilgi elde ettiğimiz Mars’a ilk kez bir kara aracı göndermeyi planladılar. Bu kara aracında bulunan bir alet, Mars toprağında organik madde var mı kontrol edecekti. Bu düşünce projenin maliyetini arttırdı. O zamana kadarki en pahalı Mars görevi Viking olacaktı. 1970’li yıllarda bu projeye ayrılan bütçe 1 milyar dolar civarındaydı. Bu para şu anda 6.5 milyar dolara tekabül ediyor.  

Carl Sagan ve Viking Aracı

Viking görevleri temelde 2 görevden oluşmaktaydı (Viking1 ve Viking2). İki görevde de bir adet yörünge aracı ve bir adet de kara aracı bulunuyordu. 

Bu iki Viking görevi aynı gibi gözükse de (hatta aynı araçlardan oluşmakta sadece bazı eklentiler farklı) ikisinin ana görevleri birbirinden farklıydı. 

Viking1‘in ana görevi Mars toprağını inceleyip herhangi bir canlılık belirtisi var mı veya bir canlının yaşaması için elverişli mi bunu araştıracak ve toprağı inceleyip organik madde arayacaktı.

Viking2 görevinin temel amacı ise Mars’ın yeryüzünü fotoğraflamak ve haritalamaktı.

Viking1 ve 2’nin atıldığı Titan roket ailesi. En sağdaki Viking görevlerinde kullanılan roket.

Viking 1

20 Ağustos 1975’te fırlatılan Viking1 aracı 9 aylık yolculuğundan sonra , 19 Mayıs 1976’da Mars yörüngesine ulaştı. Viking1’in kara aracı 20 Haziran 1976’da Mars’ın yeryüzüne başarılı bir şekilde inerek bunu başaran ilk kara aracı oldu.

viking tarafından çekilen mars yüzeyinin ilk fotoğrafı
Viking 1 aracı tarafından çekilen bu fotoğraf Mars yüzeyinin çekilen ilk fotoğrafı Fotoğraf:NASA

Viking1 kara aracı Mars’ın Chryse Planitia denen bölgesine iniş yaptı. Mars görevlerinin en zor kısmı yeryüzüne iniş yapma kısmıdır. Mars atmosferinin yoğunluğunun az olması sebebiyle uzay araçlarına yeteri kadar sürtünme uygulanmıyor ve araçların yavaşlaması zorlaşıyor. Ayrıca Mars’a gönderilen araçların hareket kabiliyetleri az olduğu için aracı Mars’ın neresine gönderdiğiniz çok önemli. Viking görevinde bir adet kara bir adet yörünge aracının bulunmasının bir sebebi de kara araçlarının ineceği yeri incelemek ve en uygun yere iniş yapmasını sağlamaktı.  

Viking 1 aracının indiği bölge
Viking 1 aracının indiği bölge Fotoğraf:NASA

Viking1 kara aracı 2306 günlük görev süresiyle NASA’nın tahmininin çok üzerinde bir görev süresine imza atarak (NASA her iki görev içinde 90 günlük görev süresi tahmini yapmıştı.) Mars’ta en uzun görev yapan araç unvanını 2010 yılına kadar elinde tuttu. Bu rekor NASA’nın gönderdiği Opportunity aracıyla 2010 yılında kırıldı. (Opportunity aracıyla iletişimimiz 2018 yılında kesildi ve 2019 yılında NASA Opportunity görevinin sonlandığınıı duyurdu. Opportunity 15 senelik görev süresiyle Mars’ta en uzun görev yapan kara aracı unvanını elinde tutuyor.)

Viking 2

Viking 2 aracı Viking 1’den 2 hafta sonra fırlatıldı. 9 Eylül 1975’te Cape Canevral Uzay Üssü’nden kalkan Viking 2 7 Ağustos 1976’da Mars yörüngesine ulaştı. 3 Eylül’de kara aracı başarılı bir şekilde iniş yaptı.

Viking 1-2 Araştırma Sonuçları

Viking 1 aracı Mars’ın toprağında %1 oranında su buldu ama bu su oranı canlılığın olduğuna dair bir kanıt taşımıyordu. 

Viking 2 1000 günü aşkın görevi boyunca 16 binin üzerinde fotoğraf çekti. Bu fotoğraflar Mars’ı anlamak konusunda büyük önem taşıyordu. Çünkü fotoğraflarda açık bir şekilde Mars yüzeyinde bir zamanlar suyun olduğunu ve bu suyun aktığı bölgeler gözüküyordu. 

Viking 2'nin çektiği fotoğraf
Viking 2'nin çektiği fotoğraf
Viking 2'nin çektiği fotoğraf
Viking 2'nin çektiği fotoğraf
Viking 2'nin çektiği fotoğraf
Viking 2'nin çektiği fotoğraf

Mars’ta Yaşam Var Mı? 

Viking görevleri sırasında Mars’ta herhangi bir canlılık belirtisine rastlanmadı.  

Viking görevleri bitince insanlar Mars’ta yaşam bulma konusunda ümidini keserken 2006 yılında bir deney yapıldı. Bilim insanları Dünya üzerinde oluşturdukları Mars benzeri alanlarda, Viking 1 kara aracı üzerinde bulunan ve Mars toprağında canlılık belirtisi arayan aletle bir deney yaptılar.

Deney sonucunda;bu aletin araştırıp herhangi bir organik madde olmadığı söylediği yerlerde organik maddelere rastlandı. Yani bu alet mikro düzeyde o kadar da başarılı değildi. Bu deney ardından umutlar tekrar filizlendi.   

2008 yılında Mars’a gönderilen Phoenix roverı, Viking aracının indiği bölgenin toprağında perklorata rastladı. Bilim insanları yine Mars benzeri toprak üzerinde test yaptılar. Bu kez bileşim içerisine organik bileşen ayrıca perklorat kattılar. Test sonuçlarında organik bileşenler yok olmuş ve ortaya klorometan ve diklorometan çıkmıştı ki bunlar Viking aracının verdiği sonuçlarla aynıydı.

Buradaki sorun Viking 1 aracının araştırmasından kaynaklanıyordu. Araç üzerinde bulunan kazma benzeri bir yapıyla toprağı kazıyor ardından bir hazneye alıyor ve bu haznede toprağı 500 derecelere kadar çıkarıp organik bir maddenin varlığını arıyordu. Yapılan deneyle birlikte aldığı toprakta bulunan perklorat, toprak içerisinde bulunan organik maddeleri yok ediyor olabileceği sonucuna ulaşıldı. Elbette organik bir maddenin olması bu gezegende yaşam olduğu kanıtlayan bir bulgu değil, ümit vadeden bir gelişme anlamı taşıyor.

viking'in kazmaya yarayan aleti
Viking aracının toprağı kazdığı bu görselde çok rahat görülebiliyor. Fotoğraf:NASA

Curiosity Aracı Mars’ta Organik Madde Buldu

Curiosity Roverı Fotoğraf:NASA

2011 yılında fırlatılan Curiosity roverı Mars’a gidişinin 6 yıl ardından, 2018‘de Mars’ta organik molekül buldu. Bulduğu bu organik madde milyarlarca yıl öncesine ait bir maddeydi. Bu ümit verici gelişmenin ardından NASA tarafından yapılan açıklamalarda Mars’a görevler düzenlemeye devam edeceklerini söylediler (NASA’nın yaptığı açıklama). Mars yüzeyinde şu an canlılık var mı henüz bilemesek de bir zamanlar Mars üzerinde yaşam olduğuna dair kanıtlar çok fazla.

Michael Meyer’in “Mars’ta yaşam izleri var mı?” sorusunda NASA Mars Keşif Programı’nın yöneticisi şöyle cevap verdi:

Mars’ta yaşam var mı bilmiyoruz ama bu sonuçlar bize doğru yolda olduğumuzu söylüyor.