Bu yazı Yıldızlar yazı dizisinin 3. yazısıdır. Yazı dizisine ulaşmak için buraya tıklayınız.

NOT: Yazı dizisi boyunca görseller üzerine tıklayarak kaynaklarına ulaşabilirsiniz.

Gökyüzüne baktığımızda sadece sarı ve beyaz renkte görebildiğimiz yıldızların, aslında bunlarla birlikte birçok farklı çeşidi de vardır. Yıldızların rengini belirleyen şey ise yalnızca yıldızların sıcaklığıdır. Boyutları renkleri konusunda bir öneme sahip değildir sadece parlaklıklarını etkiler.

Temelde üç çeşide ayırabiliriz yıldızları. Cüce yıldızlar, dev yıldızlar, ve süperdev yıldızlar. (Hiperdev yıldızları da sayabiliriz ama aşırı nadir oldukları için buraya katmadım.) Bu kısımda kısaca bu yıldız çeşitlerinden bahsedeceğim. İleride bu skalaya eklenecek birçok yıldız olacak.

Cüceler (Anakol Yıldızlar)

Kırmızı cüce

  • Yıldız Tipi: K-M tipi
  • Kütle: Güneş kütlesinin 0.08- 0.45 katıdır
  • Sıcaklık: 4000 K
  • Parlaklık: 0.0001-0.8 Güneş parlaklığı
kırmızı cüce yıldız-yıldızlar
Kırmızı cücelerin Güneş ve Jüpiter ile kıyaslandığı bir görsel Kaynak:MPIA/V. Joergens

Evrende bulunan yıldızların %72’sini kırmızı cücelerin oluşturduğu düşünülmekte. Bunun temel nedenleri ise; oluşması için çok fazla maddeye ihtiyaç duymaması ve oluştuğunda yaşamının milyar hatta trilyonlarca yıl sürmesidir. O kadar uzun ömürlüdürler ki; evrenin oluşumundan bu yana herhangi bir kırmızı cüce yaşamını yitirmemiştir. En bilinen örneği; proxima centauri.

Turuncu cüceler

  • Yıldız Tipi: K Tipi
  • Kütle: 0.8 Güneş kütlesi
  • Sıcaklık: 3.700 K-5.200 K
  • Parlaklık: 0.08-0.6 Güneş parlaklığı
güneş vs epsilon eridanı yıldızlar
Turuncu cüce olan Epsilon Eridani (soldaki) yıldızıyla Güneş’in (sağdaki) boyut karşılatırması Kaynak:R.J.Hall

Evrendeki yıldızların %10‘unu oluştururlar. 15-30 milyar yıl arası ömre sahiptirler. En çok bilinen örnekleri;Alpha Centauri B, Epsilon Indi.

Sarı cüceler

  • Yıldız Tipi: G Tipi
  • Kütle: 0.8-1.4 Güneş kütlesi
  • Sıcaklık: 5.200 K-7.500 K
  • Parlaklık: 0.6-5 Güneş parlaklığı
güneş-yıldızlar
Yukarıda gördüğünüz aslında Güneş’in uzaydan göründüğü halidir. Dünya üzerindeki atmosfer katmanı Güneş’i sarı görmemize neden olur. Kaynak:Geoff Elston

4-17 milyar yıl arası ömürleri vardır. Yıldızların %10‘unu oluştururlar. En bilinen örnekleri; Güneş,Alpha Centauri A, Tau Ceti.

Dev ve Süperdevler

Kırmızı dev ve süperdevler

Kırmızı devler ve süperdevler cüce yıldızların hidrojen yakıtlarını bitirdiklerinde girdikleri haldir. Bu evreye giren cüce yıldızlar önceki büyüklüklerinin birkaç bin katına çıkarlar. Bu çok genişleme yüzey sıcaklıklarını düşürür. Eğer orta kütleli bir cüce yıldızsa kırmızı dev; güneşin kütlesinin 10 katından fazlaysa da kırmızı süperdeve dönüşürler.

Kırmızı deve örnek olarak Betelgeuse yıldızını söyleyebiliriz.

Betelgeuse patlarsa ne olacağını merak ediyorsanız bu yazıyı okuyabilirsiniz.

Mavi dev ve süperdevler

Mavi yıldızlar evrendeki en nadir yıldızlardır. Aynı zamanda da en parlak, en sıcak, en çok kütleli yıldızlar da mavi yıldızlardır. O-B tipi yıldızlardır. Ölümleri (süpernova) sonucunda nötron yıldızları veya karadelikleri oluştururlar. En bilinen örnekleri; Delta Circini, V560 Carinae, Theta1 Orionis C.

Yukarıdaki görselde de Orion takımyıldızının en parlak üyesi Rigel yıldızı var. Kendisi mavi bir dev yıldızdır. Kaynak:flames6995

Kaynaklar

Serinin 4. yazısıyla okumaya devam edebilirsin.